Epík í norðaustur hlíð Þverbrekkuhjúks í Öxnadal 29.11.09

Skrifað af: Jón "Norðan"Heiðar Rúnarsson Fimmtudagur, 17. desember 2009 00:45

Við félagarnir vorum búnir að ræða það að nú yrðum við að fara að komast í klifur því okkur var farið að klæja ískyggilega í axirnar.

Loksins kom frostakafli og við ákváðum að skella okkur í norðaustur hlið Þverbrekkuhnjúks, ekki samt stóra áberandi Y laga gilið sem sést svo vel frá þjóðveginum heldur í einhverja af minni rennunum sem eru norðan við toppinn. Við vissum ekki til þess að þessar rennur hafi verið klifraðar og vorum því virkilega spenntir fyrir að reyna þær.
Á sunnudagsmorgni renndum við úr bænum um níuleitið, ég, Magnús Smári, Friðfinnur Skúlason og Friðjón Snorrason. Við keyrðum að bænum Hálsi í Öxnadal og gengum þaðan. Þegar við komum á staðinn tókum við smá tíma í að gera bakapoka klára. Ég henti vinasetti, hnetusetti, fleigum og línu í bakbokann og ætlaði að vippa honum á bakið. “Hananú, bölvaður pokinn er minnst 80 kíló” sagði ég. Strákarnir horfðu á mig og urðu svo auðvitað að prófa. Allir voru sammála um að kvikindið væri fáránlega þungt og fékk ég auðvitað spurningar eins og “tókstu sjónvarpið með” og “ertu að flytja að heiman”. Ég hugsaði mig um og fór að spá í því hvaða óþarfa ég væri með. Er líter af vatni of mikið? Ég fann ekki litla hitabrúsann svo ég tók þann stóra, ætti ég að skilja teið eftir? Dúnúlpan er risastór og örugglega 1,5 kíló, ætti hún að verða eftir eða kanski eitthvað af brauðinu þar sem ég tek alltaf of mikið nesti með mér. Ætti ég kanski að skilja eftir neyðarmatinn sem er alltaf í topphólfinu (tvö orkustykki og eitt orkugel). Nei hugsaði ég með mér. Ég get alveg tekið þetta með mér, leiðin er ekki það erfið og það er bara góð þjálfun að bera þungan poka.

 

Við höfðum áætlað um það bil hálftíma göngu að fjallinu en hún reyndist vera um tveir tímar í snjó upp að hnjám. Það var örlítil snjómugga á okkur þegar við gengum en samt nokkuð bjart yfir. Rétt áður en við komum að fjallinu hætti að snjóa í smá stund og við fengum fínt útsýni á leiðirnar þrjár sem komu til greina. Þar sem við stefndum ekki á toppinn á fjallinu heldur upp á hrygginn norðan við voru leiðirnar mislangar, okkur sýndist sú lengsta og erfiðasta syðst en sú stysta og auðveldasta nyrst. Það var fljótákveðið að skella sér í miðjuleiðina sem virtist vera nokkuð greiðfær upp og vorum við að áætla um fimm tíma í klifrið. Þar sem klukkan var orðin tólf þegar við byrjuðum að klifra ræddum við það að við værum nokkuð bjartsýnir á fimm tíma áætlunina og reglan er sú að allt er erfiðara en það sýnist. Því vorum því allir klárir með höfuðljós til að klifra í myrkri. Friðfinnur dró fram GPS tækið og ætlaði að kveikja á því en við komumst að því að rafhlöðurnar höfðu gefist upp í kuldanum og við gleymdum aukarafhlöðunum í bílnum. Við höfðum svo sem ekki áhyggjur af því að villast á þessu svæði en okkur hafði langað að merkja leiðina inn í tækið. Friðfinnur stakk tækinu inn á sig til að reyna að fá smá líf í rafhlöðurnar svo við gætum kveikt á tækinu og sett inn punkta öðru hvoru.
Klifrið hófst á 100 – 120m. brattri snjóbrekku sem við fríklifruðum, einungis einn lítill stallur var neðarlega í brekkunni sem lítið mál var að skjótast upp. Þegar við komum að fyrstu spönninni sem við vildum tryggja fóru Magnús og Friðjón fyrstir en ég og Finni fylgdum á eftir. Þetta voru mjög brött þrengsli með engum ís þannig að broddar og axir voru hamraðar eins mikið og hægt var í mosa en annars bara reynt að tilla í sprungur. Upphaflega áætlunin hafði verið sú að klifra í sitt hvoru liðinu en á þessarri fyrstu spönn kom í ljós einn galli við áætlunina. Við vorum hlaðnir af járnadóti, vinir, hnetur, fleygar, snjóakkeri ofl. en ekkert dugði nema vörtusvín, Stubai (held það séu eldgamlar ísskrúfur sem eru hamraðar inn og skrúfaðar út, gæti líka verið kallað Snarg) og við höfðum bara tvennt af hvoru. Það var sama hvað við leituðum og dustuðum af snjó við fundum ekkert til að setja vini eða hnetur í og grjótið var of laust fyrir fleyga og snjórinn ekki nógu þéttur fyrir snjóakkeri. Við ákváðum því að klifra allir saman til að nýta þær tryggingar sem voru nothæfar. Fyrsti maður klifraði upp og setti upp akkeri, næstu tveir fóru upp með prúsellur á línunni á meðan sá síðasti hélt línunni strekktri og batt sig svo í endann og klifraði upp.

Friðjón leiddi næstu spönn, mjög skemmtilega bratta sprungu sem opnaðist í nokkuð þægilegt mosaklifur og með einum næstum lóðréttum kafla. Hann klifraði út 60 m. línu og við hnýttum aðra línu við svo hann kæmist alla leið upp. Þetta varð á endanum 70 m. leggur. Þegar við vorum komnir upp á næsta stans tókum við eftir því að birtu var tekið að bregða og gerðu menn höfuðljósin klár. Það hafði tekið okkur langan tíma að setja upp tryggingar á stönsunum svo við vorum að hugsa um að fá okkur að borða en eftir smá umræður vorum við nokkuð vissir um að það væri bara ein spönn eftir og best væri að borða á toppnum.

Magnús var í stuði og tók að sér að leiða næstu spönn. Hún var skemmtileg mosa- og snjóbrölt með tveimur næstum lóðréttum höftum. Það tók Magnús langan tíma að útbúa tryggingar fyrir stansinn. Að endingu tók hann upp á því að tryggja okkur úr snjósæti og var bakkaður upp af ísöxi hamraðri ofan í frosinn mosa og fyrsta fleignum sem við gátum komið við. Friðjón var annar maður upp og þegar hann lagði af stað var komið myrkur. Ég og Friðfinnur ákváðum þarna að tími væri kominn á dúnúlpurnar þar sem við vorum búnir að standa mjög lengi í -15° kulda. Þegar Friðfinnur var að leggja af stað upp spauguðum við með að það mundi nú vera helvíti hart ef Magnús hefði nú ekki náð toppnum.

Ég fór síðastur í þessa spönn sem var eins og hinar mjög skemmtileg en nú var skollið á myrkur svo ég þurfti að klifra með ljósið á. Það var skrítin tilfinning að vera þarna einn utan á fjallinu í kolsvarta myrkri. Ég sá ekki í félagana uppi en öðruhvoru stoppaði þessi litla snjókoma sem var og ég sá bílljós lengst fyrir neðan mig í Öxnadalnum. Þrátt fyrir skemmtilegt klifur var ótrúlega gott að koma yfir brúnina á síðara lóðrétta haftinu og sjá félagana upplýsta saman á stansinum. En mér brá þegar ég áttaði mig á að þetta var ekki toppurinn. “Shit, er meira eftir” sagði ég. Þeir hlógu bara og bentu á að það væru bara nokkrir metrar eftir upp á brún.

Það var kominn hrollur í Magnús eftir að hafa beðið þarna uppi eftir okkur og vildi hann því ólmur fá að fara fyrstur af stað og klára klifrið. Þegar hann var kominn nokkra metra upp kallaði hann til okkar “strákar við erum í ruglinu, þetta er ekki brúnin. Það er hellingur eftir”. Nú leist okkur ekki á blikuna, við vorum búnir að klifra eitthvað um sex klukkutíma og áttum þónokkuð eftir. Við rifum upp gemsana og hringdum heim til að láta vita að okkur mundi seinka eitthvað. Á meðan klifraði Magnús áfram, hann kláraði 60 m. línu og við þurftum í annað skiptið þennan dag að binda aðra línu við. Þegar hann var kominn um 70 m. heyrðum við hann kalla “við hljótum að hafa villst, það er yfirhangandi hérna. Ég ætla að reyna að finna leið upp”. Friðfinnur fiskaði GPS tækið upp sem hann hafði geymt á einhverjum hlýum stað innanklæða og kveikti á því. Eitthvað höfðu rafhlöðurnar tekið við sér í hlýunni svo hann gat séð hversu hátt við vorum komnir og hversu hátt var upp á brún. Samkvæmt tækinu vorum við í 960m. hæð og brúnin var í um það bil 1030m. hæð. Magnús var búinn með um það bil 70m. af línu svo hann hlaut að vera rétt við brúnina. Við kölluðum á hann og létum hann vita en hann svaraði “þetta er einhver helvítis sveppur og ég er á skítlélegum tryggingum svo ég kemst ekki upp”. Um það leitið hætti að snjóa og tunglið kom fram. Við sáum okkur til skelfingar að allstaðar nálægt okkur voru þverhnípt hamrabelti við brúnina sem við höfðum ekki séð neðan frá. Meira að segja gilin sem við töldum okkur hafa séð enduðu í lóðréttum eða yfirhangandi veggjum.

Magnús klifraði aftur niður til okkar og var næstum örmagna eftir þriggja tíma klifur og bras. Ég þveraði bratta snjóbrekku til norðurs, að næsta hrygg í von um að hinum meginn við hann væri gil sem við kæmumst upp. Þar var bara ennþá brattari snjóbrekka sem við gátum ekki farið upp, niður né yfir svo ég fór til baka.

Klukkan var orðin tíu þannig að fimm tíma klifrið okkar var búið að taka tíu tíma og við vorum stopp. Við boðuðum til neyðarfundar og réðum ráðum okkar. Magnús hafði útilokað þann möguleika að komast upp og hann sagði að við kæmust ekki til suðurs. Ég var búinn að útiloka möguleikann að fara til norðurs. Þá var bara eftir að fara aftur niður en þar voru líka vandræði.
Til að síga niður þurftum við að skilja eftir tryggingar á hverjum stansi en við vorum búnir að brjóta einn Stubai og áttum því bara eftir tvö vörtusvín og eitt Stubai. Þegar þarna var komið við sögu var kominn smá titringur í mannskapinn, allir héldu ró sinni en samt áttuðu sig allir á því að við vorum í ruglinu. Því ákváðum við að nota möguleikann, þar sem það var GSM samband, að hringja í vin. Fyrir valinu varð ofurfjallamaðurinn Sigurður Hólm, varðstjóri í slökkviliðinu og undanfari í björgunarsveitinni Súlum.

Við útskýrðum aðstæður fyrir Sigga og ákváðum við að hann mundi heyra í Rúnari formanni í Súlum en við ætluðum á meðan að athuga síðasta möguleikann sem við sáum í stöðunni. Friðjón seig niður snjóbrekkuna sem ég hafði farið yfir til að athuga hvort möguleiki væri að þrír mundu síga niður og setja upp tryggingar en síðasti maður mundi niðurklifra. Með þessu vorum við að vonast til að komast fram hjá erfiðasta hluta leiðarinnar sem við höfðum klifrað upp og aftur inn á hana neðar. Með því að síðasti maður klifraði niður gætum við sparað okkur tryggingar og kannski sigið niður afganginn. Það er skemmst frá því að segja að þetta reyndist vonlaust plan og Friðjón klifraði aftur upp til okkar.

Á meðan á þessu stóð höfðum við hinir rætt við Rúnar formann í Súlum og komist að þeirri niðurstöðu að best væri að setja björgunarsveitina af stað. Þó við værum ekki í hættu þar sem við vorum staddir var það á hreinu að ef við þyrftum á björgun að halda þyrfti hún að koma ofan frá og það tæki marga klukkutíma að koma mönnum upp á Þverbrekkuhnjúk.

Þegar Friðjón kom upp aftur með þær fréttir að leiðin væri ófær til niðurklifurs settum við á annan neyðarfund. Eini möguleikinn sem við sáum í stöðunni var að fara niður sömu leið og við komum upp en okkur vantaði tryggingar til að síga á. Nú var brugðið á það ráð að tína upp allt sem við höfðum og leggja það fyrir framan okkur. Eitt Stubai, tvö vörtusvín vissum við að við gátum notað. Fjórar ísskrúfur sem væri kannski möguleiki að troða einhverstaðar ofan í mosa og hellingur af vinum, hnetum og snjóakkerum sem ekkert var að gera með. En þarna sáum við smá möguleika, á stansinum sem við vorum á var einn pikkfastur fleigur. Ef þrír menn mundu síga niður á þessum fleig með tvær ísaxir sem varatryggingu gæti síðasti maður fylgst með fleignum og ef hann hreifðist ekki gæti hann tekið axirnar og sigið niður. Ef þetta tækist ætluðum við að spila framhaldið eftir eyranu. Þetta tókst mjög vel og komumst við allir niður á næsta stans í góðu standi þó okkur hafi nú ekki verið sama um að treysta svona mikið á einn fleig.

Meðan við vorum að síga niður fyrsta hlutann urðum við varir við umferð fyrir neðan fjallið og skyndilega varð fjallið upplýst. Tveir bílar frá Súlum og tveir snjósleðar voru mættir á staðinn. Stóri Fordinn og Patrolinn höfðu keyrt yfir Öxnadalsánna og í áttina að fjallinu. Þar kveikti bílstjórinn á Fordinum á leitarljósunum og lýsti fjallið upp fyrir okkur.

Á þessum stans hömruðum við inn tvö vörtusvín og bökkuðum þau upp með ísöxum en síðasti maður tók axirnar og skildi vörtusvínin eftir. Við lékum sama leikinn á næsta stans nema þar skildum við eftir síðasta Stubaiið og síðan klifruðum við niður restina af fjallinu.

Við vorum ákaflega glaðir þegar við hittum björgunarsveitarmennina fyrir neðan fjallið. Þeir voru með bæði heita og kalda drykki handa okkur ásamt kleinum og fleira góðgæti. Við gengum alveg niður að björgunarsveitarbílunum og fengum far í bílana okkar. Þegar við komum í bílana okkar var klukkan um fjögur um nóttina, við vorum búnir að vera að í átján klukkutíma og þar af fimmtán í klifri í -15° frosti.

Eftirá höfum við félagarnir velt því fyrir okkur hvað fór úrskeiðis í ferðinni en finnum ekkert eitt atriði, í raun má segja að margt smátt hafi spilað inní. Það er auðvitað svolítið mar á egóinu eftir að hafa kallað út björgunarsveit en eftir að hafa rætt við björgunarsveitarmenn og aðra fjallamenn er ég nokkuð viss um að við gerðum rétt í því að hafa vaðið fyrir neðan okkur í því máli.

• Stærstu mistökin sem ég tel okkur hafa gert er að klifra of langt á fáum tryggingum. Við gleymdum að hugsa út í það að við gætum þurft að síga til baka úr leiðinni.
• Annað atriði er að hafa gleymt rafhlöðunum fyrir GPS tækið. Ef það hefði verið í lagi hefðum við áttað okkur fyrr hversu langt var eftir og snúið við.
• Við klikkuðum stórlega á tímanum sem ferðin tók en við vorum svo sem viðbúnir því að hún tæki lengri tíma en við héldum. Kannski ekki alveg svona mikið lengri tíma.

Við höfum velt því töluvert fyrir okkur af hverju við sáum ekki fyrr að við höfðum möguleika á að síga niður. Kannski var það þreyta, eða stress, eða bara það að við vildum ekki síga á svona fáum tryggingum og geymdum þennan möguleika því þar til allt annað var örugglega ekki mögulegt.

Þó bakpokinn minn hafi verið þungur í byrjun var enginn óþarfi í honum. Ég var að endingu himilifandi yfir því að hafa ekki skilið neitt eftir af því sem ég var að hugsa um að væri kannski ekki nauðsynlegt. Dúnúlpan kom að góðum notum og allt nestið var klárað.

Að lokum vil ég þakka björgunarsveitinni Súlum á Akureyri rosalega vel fyrir að hafa komið okkur til hjálpar. Við íslenskir fjallamenn eigum ótrúlega gott að eiga þetta öryggisnet að sem björgunarsveitirnar eru.

Kær kveðja

Jón Heiðar Rúnarsson